KENNISCENTRUM SOCIALE INNOVATIE BEN FRUYTIER (1950 - 2014) LECTOR ORGANISATIECONFIGURATIES EN ARBEIDSRELATIES

Experiment Sociale Innovatie in de Ouderenzorg

Hoe zorgen we ervoor dat de ouderenzorg toegankelijk en betaalbaar blijft en van een hoge kwaliteit? En dat de mensen die er werken dat met plezier doen én blijven doen? Die vragen stonden aan de basis van het experiment ‘Sociale innovatie in de ouderenzorg’, dat het lectoraat van 2010 tot 2013 uitvoerde. Dat deden we samen met drie verpleeghuizen van BrabantZorg. Onze opdrachtgever was ActiZ, de brancheorganisatie van de ouderenzorg.

ActiZ gaf ons in 2010 een heldere opdracht mee: ‘Ontwerp een nieuw zorgorganisatiemodel dat een positief effect heeft op de kwaliteit van de zorg, het werk en de bedrijfsvoering. En kijk hoe andere zorgorganisaties van deze ervaringen kunnen leren’. Natuurlijk kun je zo’n model van bovenaf ontwerpen en in de praktijk testen hoe dat werkt. Maar wat gebeurt er als je de medewerkers zelf aan de slag laat gaan? Als je hen alle ruimte geeft om nieuwe organisatievormen te bedenken en deze op de werkvloer te implementeren? Dat wilden we in dit project graag onderzoeken; BrabantZorg gaf ons daarvoor ruim baan.

Uitvoering met drie teams
Met drie teams van BrabantZorg gingen we met de opdracht aan de slag. Dat deden we in vier fases. De eerste fase was de droomfase, waarin elk team nadacht over de ideale situatie, voor de cliënten en voor henzelf. In de tweede fase werkten de teams deze dromen uit in concrete plannen, vaak in nauwe samenwerking met (familie van) cliënten en vrijwilligers. In de derde fase implementeerden ze de plannen in de dagelijkse praktijk. Om vervolgens in fase vier de ervaringen te evalueren, hiervan te leren en opnieuw te dromen.

De teams werden ondersteund door de onderzoekers van het lectoraat. Zij hadden tijdens het project de rol van procesbegeleider en expert bij het ontwikkelen van het nieuwe zorgorganisatiemodel. Daarnaast deed het lectoraat - met de inzet van studenten - een nulmeting en een eindmeting van de kwaliteit van zorg, werk en bedrijfsvoering.

Resultaten voor BrabantZorg
Op 18 juni 2013 presenteerden we de resultaten van het experiment. Die waren er op verschillende niveaus. Ten eerste hebben de deelnemende teams van BrabantZorg een aantal idealen uit hun droomfase gerealiseerd. Zo is het eerste team kleinschaliger gaan werken met zelforganiserende teams. Het tweede team heeft familieparticipatie opgezet en is daardoor effectiever gaan samenwerken met familieleden van cliënten. En binnen het derde team is meer aandacht gekomen voor de individuele kwaliteiten en creativiteit van de medewerkers.

Daarnaast speelde nieuwe technologie een belangrijke rol in het project. Zo hebben de teams iPads geïntroduceerd om te kunnen rapporteren op de kamers van bewoners. Hierdoor brengen zij meer tijd door bij cliënten in plaats van achter de computer te zitten, en betrekken zij de cliënt actief bij de rapportages. Ook hebben de teams Familienet geïntroduceerd, een beveiligde online omgeving waar familieleden van bewoners sneller in contact kunnen komen met het team, kunnen volgen hoe het met hun familielid gaat, en zelf kunnen aangeven waar zij een bijdrage kunnen leveren.

Al met al is er door het project op de deelnemende afdelingen meer interactie gekomen met familieleden en meer tijd voor de cliënt. De cliënttevredenheid is op deze afdelingen gestegen en het ziekteverzuim van de medewerkers is gedaald. De kleinschalige zelforganiserende teams zijn efficiënter gaan werken. En, niet onbelangrijk: er is onder de medewerkers meer ruimte gekomen voor creativiteit en eigen initiatief en er heerst een sterker gevoel van zelfvertrouwen.

Handreiking voor andere zorgorganisaties
Tot slot zijn er resultaten geboekt op brancheniveau. Zo heeft het lectoraat op basis van het experiment de ‘Handreiking sociale innovatie in de ouderenzorg’ ontwikkeld, die ActiZ aan alle ouderenzorgorganisaties ter beschikking heeft gesteld. Deze handreiking geeft ondersteuning aan zorgorganisaties die aan de slag willen met sociale innovatie en daarbij de ruimte willen geven aan het initiatief van medewerkers. Het document bevat instrumenten en hulpmiddelen waarmee zorgorganisaties hun eigen proces van vernieuwing kunnen opstarten.

Kennisoverdracht en vervolgonderzoek
Het officiële project is inmiddels afgerond, maar bij BrabantZorg gaat het verder. Sociale innovatie is deel van de strategie geworden en alle teams die dat willen, kunnen ermee aan de slag. Ze krijgen daarbij begeleiding van docent-onderzoekers, terwijl er intussen ook intern mensen worden opgeleid die als begeleider kunnen optreden. Zo zetten we een structuur op waarmee de organisatie uiteindelijk zelfstandig verder kan.

Daarnaast is projectleider Anneke Offereins gestart met een promotieonderzoek naar organisatievernieuwing door uitvoerende professionals in de zorg. De kennis die in dit project is opgedaan, vormt daarvoor de basis.

Meer informatie en publicaties
Wilt u meer weten over dit project, neemt u dan contact op met het lectoraat. Naast het experiment bij BrabantZorg ontwikkelt het lectoraat ook andere activiteiten in de ouderenzorg. Meer informatie daarover vindt u op de website www.socialeinnovatieindeouderenzorg.nl. Hier vindt u ook de publicaties over dit project, waaronder de ‘Handreiking sociale innovatie in de ouderenzorg’.

Onderzoekers

Daarnaast hebben studenten van de opleidingen HRM en Verpleegkunde van de Hogeschool Utrecht aan dit project meegewerkt.
 

meer informatie