KENNISCENTRUM SOCIALE INNOVATIE BEN FRUYTIER (1950 - 2014) LECTOR ORGANISATIECONFIGURATIES EN ARBEIDSRELATIES

Werkdruk binnen de rechterlijke macht

Hoe is het gesteld met de werkdruk binnen de rechterlijke macht? Dat was de vraag waarmee de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) eind 2012 naar ons toe kwam. Al enige jaren kregen zij signalen van rechters, raadsheren en officieren van justitie over de toenemende werkdruk die zij ervoeren. De NVvR wilde meer inzicht in de ernst en de oorzaken daarvan. In 2013 voerden wij daar samen met de Radboud Universiteit Nijmegen een onderzoek naar uit. 

Het waren niet alleen de leden van de NVvR – rechters, raadsheren, officieren van justitie en advocaten-generaal – die aangaven dat hun werkdruk steeds meer toenam. Ook in de media verschenen hier in 2012 en 2013 steeds meer berichten over. Daarin werd niet alleen gesproken over de werkdruk zelf, maar ook over de risico’s daarvan voor de kwaliteit van de rechtspraak. Sindsdien staat het onderwerp ook op de politieke agenda.

Door al deze ontwikkelingen werd de urgentie van dit onderzoek steeds groter. Wat de NVvR in de eerste plaats wilde weten was hoe groot de werkdruk is die de leden ervaren en of er verschil zit tussen de verschillende functiegroepen, rechtsgebieden en standplaatsen. Daarnaast wilden ze graag weten welke werkgerelateerde factoren ten grondslag liggen aan de ervaren werkdruk. Dat waren dan ook de centrale vragen van ons onderzoek.

Uitgangspunten
Als uitgangspunt voor het onderzoek hebben we gebruikgemaakt van het zogenoemde Wehbo-instrument, dat het lectoraat samen met de Hanzehogeschool Groningen heeft ontwikkeld. Dit instrument gaat ervan uit dat werkdruk veroorzaakt wordt doordat er te veel stressoren zijn en te weinig energiebronnen. Stressoren kunnen onder meer liggen in de omvang, de zwaarte en een bureaucratische organisatie van het werk. Energiebronnen zijn bijvoorbeeld de ondersteuning bij het werk en een organisatie die gebaseerd is op zo veel mogelijk autonomie voor de professionals. In elke organisatie zijn zowel stressoren als energiebronnen aanwezig. De omvang ervan bepaalt de hoogte van de werkdruk.

Uitvoering
Op basis van deze uitgangspunten zijn we in het onderzoek op zoek gegaan naar de omvang van de stressoren en energiebronnen die de professionals in de rechterlijke macht ervaren. Daartoe hebben we een enquête ontwikkeld met vragen over onder andere de werkinhoud, de werklast, de werkomgeving en de taakopvatting. Deze enquête hebben we mede gebaseerd op literatuuronderzoek en gesprekken met sleutelfiguren binnen de rechterlijke macht. De enquête is ingevuld door 684 rechters, officieren van justitie, raadsheren en advocaten-generaal.

Resultaten
Op 31 januari 2014 presenteerden we het eindrapport van dit onderzoek, onder de titel ‘Werkdruk bewezen’. De hoofdconclusie in dit rapport is dat de werkdruk die de respondenten ervaren hoog is. De belangrijkste oorzaak daarvan is de grote werklast, ofwel de hoeveelheid werk in combinatie met de zwaarte ervan. Er wordt dan ook veel overgewerkt: gemiddeld tien uur per week. Daarnaast blijken de toegenomen bureaucratisering en productiedruk van invloed te zijn, net als de grote loyaliteit die de respondenten jegens hun werk ervaren.

De genoemde conclusies gelden voor alle onderscheiden functies, rechtsgebieden en standplaatsen. Wel is de ervaren werkdruk bij vrouwen significant hoger dan bij mannen, en bij officieren van justitie hoger dan bij rechters en raadsheren. Kijken we naar de leeftijd, dan is de ervaren werkdruk het hoogst onder de respondenten van 46 tot 55 jaar. Opvallend is verder dat leidinggevenden niet meer werkdruk ervaren als niet-leidinggevenden, maar wel veel meer overwerken. Ook geeft bijna drie kwart van de leidinggevenden aan hun taken niet binnen de tijd die daarvoor staat te kunnen uitvoeren. Tot slot vreest bijna 75% van alle respondenten voor de kwaliteit van de rechtspraak als gevolg van de hoge werkdruk.

De NVvR heeft het rapport op haar website gepubliceerd en wil op basis hiervan met de bestuurders van de rechtspraak in gesprek gaan over een convenant om de werkdruk omlaag te brengen.

Publicaties
Fruytier, B et al. (2014), Werkdruk bewezen. Eindrapport werkdrukonderzoek rechterlijke macht. Hogeschool Utrecht, Radboud Universiteit Nijmegen.

Rapport over werkdruk rechterlijke macht: werkdruk bewezen. Nvvr.org, 31 januari 2014.

Rechters en OM vrezen ‘fouten en dwalingen’ door werkdruk. Nrc.nl, 30 januari 2014.

‘Kwaliteit rechtspraak lijdt onder werkdruk’. Volkskrant, 31 januari 2014. 

Rechters zijn druk, druk, druk. De Groene Amsterdammer, februari 2014.

Onderzoekers
Het lectoraat heeft dit onderzoek uitgevoerd in samenwerking met de faculteit Managementwetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen. De onderzoekers zijn:

  • Ben Fruytier
  • Josje Dikkers
  • Maaike Keesen
  • Jos Janssen
  • Ineke van den Berg
  • Nini Valeton
  • Roel Schouten

 

Meer informatie