KENNISCENTRUM SOCIALE INNOVATIE BEN FRUYTIER (1950 - 2014) LECTOR ORGANISATIECONFIGURATIES EN ARBEIDSRELATIES

Etnische diversiteit in hbo-docententeams

De etnische diversiteit onder hbo-studenten wordt steeds groter. En de beroepspraktijk waarin deze studenten gaan werken, is multicultureel en internationaal. Het lijkt daarom logisch dat ook docententeams in het hbo divers zijn samengesteld. Met docenten van westerse en niet-westerse afkomst, die oog hebben voor culturele verschillen en daar goed op in kunnen spelen. De vraag is echter of dat in de praktijk het geval is. In het project ‘Etnische diversiteit in hbo-docententeams’ deden wij daar onderzoek naar. In april 2013 verscheen het eindrapport.

Het project ‘Etnische diversiteit in hbo-docententeams’ was een initiatief van Zestor, het arbeidsmarkt- en opleidingsfonds van hogescholen. Zestor voerde van 2011 tot 2013 de stimuleringsregeling ‘(H)Erkend Multi-talent’ uit. Via deze regeling konden hbo-instellingen subsidie aanvragen voor projecten die tot doel hadden om de culturele diversiteit van hun personeelsbestand te versterken. Er maakten echter maar weinig scholen gebruik van deze regeling. Dat riep bij Zestor de vraag op hoe hogescholen op dit moment omgaan met etnische diversiteit. Om dat te onderzoeken startten we in 2012 met dit project, dat we uitvoerden in samenwerking met vier andere hogescholen in Nederland.

Onderzoek onder tien docententeams
We selecteerden voor dit project tien docententeams van diverse opleidingen, verbonden aan vijf verschillende hogescholen. Bij al deze teams stond etnische diversiteit al enige jaren op de agenda. Wat wij wilden weten was hoe de teams invulling geven aan dit thema en welke aanpak zij hanteren voor de selectie en het behoud van cultureel diverse docenten. Daarmee hadden we niet de pretentie om een representatief beeld te schetsen van de huidige situatie op het hbo. Wel hoopten we hiermee meer inzicht te krijgen in de verschillende manieren waarop diversiteitsbeleid in de praktijk vorm krijgt. Het rapport dat we hierover schreven, geeft dit inzicht. En laat zien dat er nog veel te doen valt op dit gebied.

Weinig niet-westerse docenten
Wat ons tijdens het onderzoek in de eerste plaats opviel, was het beperkte aantal niet-westerse docenten in de geselecteerde teams. In de meeste teams zit er maar één, in sommige twee of drie. De teams vormen daarmee geen afspiegeling van de studentenpopulatie. Om dat op te lossen zouden zij een voorrangsbeleid kunnen voeren bij de werving en selectie van docenten. De meeste teams doen dat echter niet. En ook als de diversiteit in het geding komt door reorganisaties en ontslagen, komen de teams niet in actie. Dit is opvallend omdat juist deze teams etnische diversiteit hoog in het vaandel hebben. Gezien de vacaturestops bij verschillende opleidingen, zal deze diversiteit de komende tijd niet toenemen.

Belang van diversiteit erkend
Ondanks de genoemde teamsamenstelling onderschrijven alle onderzochte teams het belang van etnische diversiteit. De meest genoemde reden daarvoor is dat de studentenpopulatie steeds diverser wordt en de teams daar beter op willen inspelen. Opvallend is dat de teams deze diversiteit vaker als een probleem lijken te benoemen dan als een kracht. Ook valt op dat het thema in de meeste teams maar door een deel van de teamleden actief gedragen wordt. Mogelijk heeft dat mede te maken met het gebrek aan ondersteuning vanuit de hogeschool en de centrale hrm-afdeling: meer dan de helft van de teams ervaart van die kant nauwelijks aandacht voor diversiteitsbeleid.

Diversiteitsaanpak verschilt
Als we kijken naar de aanpak die de teams hanteren voor de selectie en het behoud van cultureel diverse docenten, onderscheiden we vier typen teams:
 

  • Drie teams hebben geen doelstellingen geformuleerd als het gaat om diversiteit in het team en negeren de verschillen in herkomst tussen docenten. Niet-westerse docenten zijn welkom, maar moeten zich hetzelfde gedragen als hun westerse collega’s. Zij worden niet gestimuleerd om zich met hun multiculturele competenties te onderscheiden, bijvoorbeeld als rolmodel voor niet-westerse studenten.
  • Vier teams herkennen de specifieke waarde van niet-westerse docenten en zetten hen bijvoorbeeld in om speciale vakken te verzorgen. Bij de werving van nieuwe docenten doen de teams echter geen extra moeite om niet-westerse docenten binnen te halen en daarmee de teamsamenstelling diverser te maken. Onbewust worden ‘kwaliteit’ en ‘etnische diversiteit’ vaak tegenover elkaar gesteld en binnen de studentenpopulatie wordt diversiteit als problematisch beschouwd.
  • Twee teams zien etnische diversiteit als een wezenlijk aspect en als kracht van het team. Bij de werving van nieuwe docenten is de etnische achtergrond een van de selectiecriteria. De niet-westerse docenten fungeren voor de studenten als rolmodel en als brug naar de andere teamleden. De teams zien diversiteit in de studentenpopulatie als vanzelfsprekend en doen hun best om daar goed op in te spelen.
  • Eén team is verbonden aan een internationale opleiding, waardoor het thema etnische diversiteit geen specifiek issue is. Multiculturele communicatie is de kern van hun werk.

Hoe nu verder?
Uit bovenstaande blijkt dat diversiteitsbeleid voor de meeste teams nog geen vanzelfsprekendheid is. Sommige teams zijn weliswaar goed op weg, maar hun inspanningen zijn nog uiterst kwetsbaar en kunnen door de vele veranderingen in het hoger onderwijs ondergesneeuwd raken. Om dat te voorkomen zou het goed zijn als hr-afdelingen meer aandacht zouden besteden aan diversiteit, in zowel hun beleid als hun instrumenten. En als hogescholen zouden inzien dat diversiteit – juist in tijden van bezuinigingen – een kracht is, waar iedereen baat bij heeft.

Publicaties
Martha Meerman & Rob Gründemann (redactie). Etnische Diversiteit in docententeams in het hbo.  Utrecht, 2013.

Meerman M. & Gründemann R. (2013). Etnische diversiteit in teams; een case uit de praktijk van het hoger beroepsonderwijs, Tijdschrift voor HRM 4, p.23-44.

Deelnemende hogescholen

  • Hogeschool Inholland
  • Hogeschool van Amsterdam
  • Hogeschool van Rotterdam
  • Hogeschool Windesheim
  • Hogeschool Utrecht

Onderzoekers van het lectoraat OCA

Onderzoekers van andere hogescholen

  • Martha Meerman
  • Angelique Hunkar
  • Menno Vos
  • Gürkan Celik
  • Sjiera de Vries
  • Machteld de Jong
  • Daniel van Middelkoop

 

Meer informatie