KENNISCENTRUM SOCIALE INNOVATIE BEN FRUYTIER (1950 - 2014) LECTOR ORGANISATIECONFIGURATIES EN ARBEIDSRELATIES

Teamkwaliteit en Onderwijskwaliteit

Van 2009 tot 2011 voerde het lectoraat Organisatieconfiguraties en Arbeidsrelaties een onderzoeksproject uit onder de titel 'Teamkwaliteit en Onderwijskwaliteit'. Dit onderzoek werd verricht door Ben van Schijndel (destijds senior beleidsmedewerker Kwaliteit en onderzoeker aan de Hogeschool Utrecht). Op 18 maart 2011 is het project afgerond met een gelijknamig symposium. Bij dit symposium verscheen het boek Teamkwaliteit en Onderwijskwaliteit, waarin de resultaten van het onderzoek staan beschreven.

Als het gaat om kwaliteitszorg in het hoger onderwijs, geldt het NVAO-kader als norm. Als opleidingen voldoen aan die norm, worden ze geaccrediteerd en kunnen ze gedurende zes jaar rekenen op overheidsfinanciering. In het NVAO-kader domineren de systeemtechnische besturingsinstrumenten: de nadruk ligt op de meting van de output en de controle op processen. Sociaaldynamische aspecten, zoals teamvorming, leiderschap en commitment, krijgen geen of veel te weinig aandacht. Wij veronderstelden echter dat deze aspecten veel belangrijker zijn voor de kwaliteit van het onderwijs dan hetgeen binnen het NVAO-kader gemeten wordt. Die veronderstelling stond aan de basis van dit project, waarin we onderzochten hoe er kwaliteitswinst te behalen valt door juist deze aspecten te verbeteren. De focus lag daarbij op de professionalisering van docententeams.

De succesfactoren voor docententeams
Wat zijn de succesfactoren voor docententeams? Dat was de centrale vraag in dit praktijkgerichte onderzoek. Daarbij richtten we ons op kwesties als:

  • Hoe kom je van een team van professionele docenten tot een professioneel docententeam?
  • Wat is de relatie tussen de kwaliteit van het docententeam en de kwaliteit van het onderwijs?
  • Welke structuur- en cultuurvariabelen zijn hierin aan de orde en hoe werken die op elkaar in?

Onderwerpen die aan de orde kwamen, waren onder andere de werkwijze van docententeams, de interacties tussen teams, de betekenis van teams in de professionalisering van docenten, het leidinggeven aan docententeams en de werkbeleving van docenten (kwaliteit van de arbeid). We voerden het onderzoek uit bij de opleidingen Personeel & Arbeid en Technische Bedrijfskunde van de Hogeschool Utrecht. Een soortgelijk onderzoek is verricht op de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.

Professionele, organisatorische en relationele kwaliteit
De basis voor dit onderzoek werd gevormd door een kwaliteitskundig onderbouwd kader dat in 2007 is ontwikkeld is door Ben van Schijndel en Gerard Berendsen (lector Total Quality Management aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen). Hierin onderscheidden zij drie invalshoeken: professionele (vakinhoudelijke) kwaliteit, organisatorische kwaliteit en relationele kwaliteit. Door deze verschillende ‘doorsneden’ te maken ontstaat een compleet beeld van een team. Het nastreven van deze compleetheid is nodig als op voorhand niet is aan te geven welke succesfactoren van een team aan de orde zijn.

Voorwaarden om teamdoelen te bereiken
Het uitgangspunt van het genoemde model is dat teams een opdracht hebben. Om die te realiseren moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

  • De organisatie van het team én de organisatorische omgeving moeten op orde zijn (organisatorische kwaliteit).
  • De teamleden moeten voldoende inhoudelijke vakkennis hebben (professionele kwaliteit/vakmanschap).
  • De interacties van teams, teamleden onderling, met leidinggevenden en de ‘buitenwereld’ moeten van voldoende niveau zijn (relationele kwaliteit).
  • De teamleden en teamleiders moeten beschikken over voldoende sociale vaardigheiden en er moet sprake zijn van zingeving en eigenaarschap (relationele kwaliteit).
  • De teamleden en teamleiders moeten dezelfde interpretatie hebben van de opdracht van het team.

Op basis van dit model voerden we gesprekken met teamleden, teamleiders en hogere leidinggevenden. Doel hiervan was om de teams inzicht te geven in hun functioneren en de verbeterpunten daarin. Elk gesprek begon met vragen over het doel en de richting van het team. Zo namen we kennis van de perceptie van de verschillende geïnterviewden op dit onderwerp. Daarna volgden vragen over de organisatorische, professionele en relationele aspecten. Hiermee zetten we de geïnterviewden aan het denken, zodat zij aan het eind van deze gespreksonderdelen weer ‘alles op een rijtje’ hadden. Vervolgens vroegen we naar hun ideeën over de sterke punten en verbeterpunten van het team en naar eventuele adviezen die zij aan het team en leidinggevenden wilden geven.

Resultaten van het onderzoek
De resultaten van de gesprekken hebben we verwerkt in opleidingsspecifieke rapportages. Deze geven het management en de docenten van deze opleidingen een beeld van het functioneren van hun teams en de krachten die daarin een rol vervullen. In deze rapportages staan ook adviezen om het functioneren van de teams te verbeteren.

Daarnaast hebben we de bevindingen uit beide rapporten verwerkt in een praktijkgerichte publicatie in het vakblad Th@ma:

Schijndel, B. van & B. Fruytier (2011), Onderwijskwaliteit en Teamkwaliteit. In: Th@ma. Tijdschrift voor Hoger Onderwijs en Management 2/11.

Tot slot is bij het afsluitende symposium het volgende boek verschenen:

Schijndel, B. van (2011), Teamkwaliteit en onderwijskwaliteit. Algemene bevindingen uit het onderzoekvan de opleidingen Personeel & Arbeid (P&A) en Technische Bedrijfskunde (TBK). Kenniscentrum Sociale Innovatie, Hogeschool Utrecht.

Projectonderzoeker:
Ben van Schijndel

Begeleiding:
Ben Fruytier

Meer informatie