KENNISCENTRUM SOCIALE INNOVATIE BEN FRUYTIER (1950 - 2014) LECTOR ORGANISATIECONFIGURATIES EN ARBEIDSRELATIES

Functievorming van hbo-juristen

Sinds 2002 worden in Nederland hbo-juristen opgeleid. Jaarlijks studeren er zo’n 1100 studenten af. Bij welke organisaties komen zij terecht en welke functies vervullen zij? Wat vinden zij van die functies en hoe zien zij hun toekomst? En wat zijn de ervaringen van werkgevers met deze nieuwe professionals? Tot nu toe hadden we weinig inzicht in deze vragen. Daarom voerden we hier in 2011-2012 een onderzoek naar uit. Dat deden we samen met het lectoraat Rechten, op initiatief van de opleiding HBO Rechten van de Hogeschool Utrecht.

In dit onderzoek richtten we ons allereerst op het perspectief van de afgestudeerde hbo-juristen: hoe zijn hun ervaringen in de beroepspraktijk? Daartoe hebben we om te beginnen een aantal panelgesprekken gevoerd, die als basis dienden voor een schriftelijke enquête. Die hebben we uitgezet onder 120 hbo-juristen die in de periode 2007-2010 aan de Hogeschool Utrecht zijn afgestudeerd. Hierin is onder andere gevraagd naar de functie die zij vervullen, hun waardering van die functie en hun doorgroeimogelijkheden. Ook is gevraagd naar de invulling van hun functie in vergelijking met die van eventuele wo-juristen binnen de organisatie. 41% van de aangeschreven juristen heeft deze vragenlijst ingevuld.

Casestudy bij zeven organisaties
Daarnaast hebben we ons in het onderzoek gericht op het perspectief van organisaties die hbo-juristen in dienst hebben. Om hun ervaringen in beeld te brengen hebben we een casestudy uitgevoerd bij zeven werkgevers binnen de rechterlijke macht, de overheid en het bedrijfsleven. Binnen deze organisaties hebben we gesproken met directeuren, leidinggevenden en HRM’ers. We hebben hen onder andere gevraagd naar de aanleiding om hbo-juristen in dienst te nemen, de functies die zij voor hen gecreëerd hebben en de achterliggende keuzes daarbij. Ook hebben we gevraagd naar hun ervaringen met deze nieuwe professionals en de doorgroeimogelijkheden die zij voor hen zien. De conclusies van beide onderzoeken hebben we beschreven in een rapport dat in oktober 2012 is verschenen.

Bestaande functies basis voor nieuwe functies
Een belangrijk thema van het onderzoek betrof de functievorming van hbo-juristen: welke functies zijn er voor hen ontworpen en waar komen die functies vandaan? Uit onze bevindingen blijkt dat veel hbo-juristen werkzaamheden uitvoeren die voorheen door wo-juristen werden gedaan. Hierdoor is er binnen de organisaties een sterkere scheiding ontstaan tussen functies op hbo- en wo-niveau. Sommige organisaties hebben ook een aantal taken van de wo-functies afgezonderd om daarmee nieuwe functies te vormen voor hbo-juristen. Er zijn geen organisaties gevonden die volledig nieuwe functies met nieuwe taken voor hbo-juristen hebben gecreëerd.

Ervaringen van hbo-juristen en werkgevers
Kijken we naar de ervaringen van de hbo-juristen in de beroepspraktijk, dan blijkt dat de meesten van hen in korte tijd een plek hebben verworven op de arbeidsmarkt. Zij werken in een breed scala van organisaties binnen het bedrijfsleven, de overheid en de rechterlijke macht. De juristen zijn over het algemeen tevreden over hun werk. Zo zijn ze goed te spreken over de collegiale contacten, de uitdaging in het werk, de mate van autonomie en het salaris. Wel geeft een derde van hen aan dat zij zich niet gezien voelen als volwaardige professionals; de wo-juristen lijken hoger in aanzien te staan.

Ook de werkgevers uit ons onderzoek zijn tevreden: over het algemeen spreken zij zich positief uit over de hbo-juristen in hun organisatie. Deze komen tegemoet aan hun behoefte aan juridische professionals op een uitvoerend niveau. Hbo’ers zijn over het algemeen praktischer van aard dan wo-juristen en blijven langer uitgedaagd door hun functie. Bovendien zijn hun salarissen lager, wat in de kosten scheelt.

Doorgroeien door verder te studeren
Als het gaat om doorgroeimogelijkheden zijn de hbo-juristen minder positief. Veel van hen zijn ambitieus en willen zich graag specialiseren of een managementfunctie bekleden. De meesten hebben echter het idee dat ze alleen kunnen doorgroeien als ze aan de universiteit verder studeren. Dat wordt dan ook massaal gedaan. Veel werkgevers stimuleren deze universitaire studie: ook zij geven aan dat dat de kansen op een hogere functie vergroot.

De huidige arbeidsmarkt maakt het doorgroeien extra moeilijk: er zijn te weinig vacatures en de concurrentie van vooral wo-juristen is groot. Soms is ook merkbaar dat de opleiding HBO Rechten bij niet iedere werkgever bekend is. Dat speelt de hbo-juristen parten. Tot slot geeft een derde van de respondenten aan dat zij zich door hun hbo-opleiding onvoldoende voorbereid voelen op hun functie. Op basis daarvan is de opleiding inmiddels op een aantal punten aangepast.

Vervolgonderzoek
Dit onderzoek was een eerste verkenning naar de vraagstukken rond functievorming van hbo-juristen. Om het geschetste beeld te verdiepen en te actualiseren, zal de Hogeschool Utrecht de komende jaren onderzoek naar dit thema blijven doen. Ons lectoraat levert daar graag een bijdrage aan.

Publicaties
Jansen, J. en M. Keesen (2012), Eindverslag project HBO juristen: nieuwe professionals in organisaties. Utrecht: Hogeschool Utrecht.

Onderzoekers
Het onderzoek is uitgevoerd door:

 

Meer informatie